Muling Sabak sa Gawain ng GK

Paparating pa lang ako ay iniisip ko na kung ano kaya ang daratnan kong trabaho na angkop sakin. Kaya't nung abot tanaw ko na ang project site, napansin ko agad na wala na ang gawain ng pagpapatag, tulad nung gawain nung nakaraang linggo, ang pinakasimpleng pagkilos na di-nangangailangan ng pulso at kasanayan. Napabuntonghininga ako, nangingibabaw kasi sakin ang pagkakaroon ng kaba sa sarili na baka makita ang kahinaan ko kung mapapasabak sa iba pang uri ng trabaho, tulad ng pagpapanday, pagpapalitada, o pag operate ng concrete mixer.

Sa una, tantiyahan muna. Nakita ko ang sunong-sunong na isang bag ng semento ng isang binata, saglit na ibinaba para badbarin ang bunganga na selyado ng matabang sinulid, kapagdaka'y, muling inalsa at isinalampak sa nakangangang makinaryang patuloy na gumigiling. Ah, ayaw kong humawak ng semento, turan ko sa loob-loob ko. Bukod sa malayo ang pinanggagalingang bodega, nangingilo ako na madaiti ang palad sa pinong-pino na hilatsa ng semento, kita ko rin ang umaalimbukay na alikabok nito.

Pinag-aralan ko rin ang gawain ng mga tagasubo ng buhangin at graba sa makinang gumigiling. Magkatuwang na isinasadlak ang gawa sa kahoy na kuwadradong takalan na may dalawang pares na hawakan. Puno ng buhangin at graba, sunod-sunod ang hakot hanggang masapat ang tamang bilang ng proporsyon. Puede ko na rin sanang sabakan ang gawaing ito, pero kabado ako na baka ilang alsahan lang, sumuko ang lakas ko, nakakahiya naman.

Kasalukuyan kasi na nagbubuhos na sa pangalawang palapag, kaya walang humpay at sabay-sabay ang kilos. Dun ko nakita ang helira ng pasa-pasang abutan ng timba na me laman ng hinalong semento, buhangin at graba. Agad akong sumingit at pinili ko ang mataas na posisyon. Tila totoo nga ang kasabihang mas magaan ang trabaho ng isang may mataas na posisyon. Sa ganang akin, nasa ika-lawang palapag ako, isang dakilang tiga-abot ng timba na wala nang laman, ipinapasa pabalik sa ibaba para lamnan muli ng semento.

Gusto kong ipagtapat, masama talaga ang me sobrang talino pag ginamit ng palso. Katusuhan ang nagawa ko. Inaamin ng sulok ng isip ko.

Naubos ang hinalong semento, pansamantalang natigil ang rutina. Natural, bumaba na rin ako sa puesto. Tamang-tama, bumatingting, halos magkapanabay na naulinigan ko ang katagang "hay salamat!" mula sa bibig ng mga hapung-hapong mga manggagawa.

Sa pagkatapos ng breaktime, nanatili ang lahat sa mababang posisyon. Kailangang maghalong muli ng semento. Eh, tumagas ang gasolina sa karburador ng Honda na makina ng mixer, di na mapaandar ang makina, kaya obligadong mag manu-manong haluan.

1-2-4 ang timpla. Sampung semento, 20 buhangin at 40 graba ang binuno namin. Di na ako nakabalik sa dating mataas na posisyon. Tiga-pala ngayun ang toka ko. Sa ganung kalagayan, naalala ko tuloy ang katutubong awiting "magtanim ay di biro ..." Mas masahol pa ang kalagayan kong palaging nakayukod sa pagpapala na tila may mabigat na tanikalang bola pa na nakagapos sa aking mga kamay. Pakiramdam ko mabilis akong ma "low bat", medyo "chappy' na rin ang dating ng gumagaralgal kong tinig. Sa tindi ng init ng araw sa mataas na katanghalian, nanginginig na ang aking kalamnan na akala ko parehas na ang pamamanhid na dulot ng matinding init at lamig.

Gamit na gamit ang aking dalawang braso, puersado rin ang aking mga binti sa labu-labong haluan. Natuklasan ko na ang aking hawak na pala, ay isang maaasahang tungkod din pala. Namalayan ko rin na madalas kong magamit ang aking puwet sa gitna ng umaatikabong haluan. Manaka-naka akong tumatabi para ihanap ang aking puwet ng mauupuan. Napansin ko na di na rin namimili ng malambot na upuan. Sumisilong din ako sa ilalim ng gula-gulanit na lilim. Ganun pala, makakalimutan mo ang luho ng katawan kapag wala ka nang mapagpipilian.

Mahirap talagang makatagal sa pagod, at natutunan ko din, mahirap ding makatagal sa "hiya", sa isiping sobra na yata ang aking pahinga, kaya pilit kong bumabalik sa aksyon.

Nangalahating araw na naman ako, at sa paalaman, nakadaupang palad ko ang ilang manggagawa. Nakapa ko ang magagaspang nilang palad, nakaramdam ako ng pagkapahiya sa sarili. Isang "badge of honor" pang maituturing para sakin ang kanilang kalyuhing palad. Ngunit linilinaw ko, hindi lahat ng kalyo ay katangi-tangi, meron din ako nyan, wala lang sa lugar, nasa likod ko.

Pero teka, bakit ba ako napadpad sa Gawaing ito, at puro naman hirap ng katawan ang litanya ko? Di ko rin sigurado kung ano ang nakalaan para sakin. Marahil ay nasa panahon ako ng pagtuklas. Me nagturo sakin, ipagkatiwala ko daw ang buhay ko sa Maykapal. Matagal ko nang naririnig ang ganyang pang-aakit sa aking ispiritualidad nung nasa koliheyo pa lamang ako, pero di tumimo saking puso. Nitong huli lang, naramdaman ko ang kapayapaan at kapanatagan ng loob, nung sandaling napag-aralan at natanggap ko, ang mga aral ng aklat na "Purpose Driven Life" ni Rick Warren.

Ngayun, hindi na ako takot sa "End of the World" dahil sa bagong pananalig at pagkamulat. Isa na lang ang kinakatakutan ko, tuwing "End of the Month" sa dami ng dapat pondohan at bayarin.

Ang Unang Araw Ko Sa GK

Gusto kong itala ang araw ng Setyembre 7, 2008, bilang unang araw ng pagyapak ko sa loob ng komunidad ng matagal ko nang naririnig at namamasdan lamang, ang Gawad Kalinga.

At pinasasalamatan ko ang mga kaibigang Tanny Valencia, aking kabayan, sa pagtapik at kay Amang Roxas, ng Cauayan, Isabela, sa pag-udyok sa akin na kumilos na at tuwirang makilahok sa Gawain.

Dumating ako sa isang pook na kasalukuyang tinatayuan ng helira ng kabahayan at itinala ang aking pangalan bilang laborer, alas 8:25 ng umaga. Sana ay napabilang ako sa hanay ng skilled workers, ngunit sa pagkakataong iyon, natuklasan kong wala naman pala akong kagalingan sa sarili, maliban sa trabahong pawis lang ang puhunan.

Kumuha ng pala at nakihalubilo na sa karamihang mga babae at ilang lalaki sa pagpapatag ng tinambak na lupa. Sa unang mga sigwada ay masigla ang bawat kadyot ng pala at kalaunan ay pahinto-hinto na.

Habang nasa kasagsagan ng pagbabanat ng buto, at sa manaka-nakang pag-unat ng katawan para mamunas ng pawis, lumilipad ang aking isipan sa maraming angulo ng pagmumuni-muni sa katotohanan at kabalintunaan ng aking buhay.

Una, na under-estimate ko ang gawain, ni hindi ako nagdala ng tuwalyeta o bihisan man lamang, pano, akala ko, pa-bandying-bandying lang ang gawain. Ginawa kong pamunas ang laylayan ng aking t-shirt, ang magkabilang manggas at hanggang halos pigain ko habang nakasuot ang t-shirt na mugmog na sa tagaktak ng pawis.

Matagal nang panahon pala na di ko na naranasan ang ganong pagpapagal ng katawan, ang marumihan ng lupa ang mga kamay at ang halos umaagos na pagpatak ng pawis. Naka-inom na ako ng halos apat na basong tubig, ngunit di man lang ako makaramdam ng pag-iihi. Maganda nga ang nangyari, naitulak palabas ang mga toxins sa katawan ko sa pamamagitan ng pagpapawis.

Nang mga oras na yon ay napagtanto ko na sa pagkakataong hubad din ako, ay higit na angat pa sa akin ang higit na maralitang tao. Tanging kakarampot na lakas lang ang napapakinabangan sakin, at kapos pa nga dahil nakikita kung higit na maliksi at masigasig pa ang ilang kababaihan, isang paalala nang di mapasubaliang katotohanan, na tumantanda na rin tayo. At wala rin garantiyang itatagal ang aking maninipis na palad. Naninibago talaga na dati’y ballpen ang hawak, ngayun ay pala at piko, katumbas ng tila dalampung ballpen na sabay-sabay na hahawakan.

Tumunog ang batingting. hudyat ng recess. Sa saglit na oras na ito, sumingit ang pagpupulong at nakinig ako sa tinatawag na values formation. Naramdaman ko rin ang mabubuting layunin at pagmamalasakit na itinatanim sa puso ng mga tao. Doon ko rin naisip na sa gitna ng naturang katipunan - ng maka-Dios at maka-taong hangarin, kakaripas ng takbo papalayo ang demonyo sa pagkakataong iyon. Alam ko yon bilang isang ahenteng mangangalakal, malabong makabenta sa inaakalang suki na alam mong walang pera, ganun din yun para sa kampon ng kasamaan, wala siyang mahihita sa kanyang panunukso sa mga taong walang iniisip at ginagawang kasamaan.

Sa pagbabalik puesto, tila bumigat na ang pakiramdam ko sa pagkakahawak ko sa bitbit na pala. Maigting na lalo ang sikat ng araw. Pala dito, pala dun, pala, pala, pala at palinga-linga na rin sa orasan. Parang gusto ko nang pihitin ang isang daliri ng orasan at itapat sa alas dose. Tuluyan na ngang sumuko ang aking lakas, dyes minutos bago mag- tigil trabaho sa pananghalian.

Nag time-out na ako. Half day lang ang puntos ng aking pagpapapatak ng pawis. Sa maaga kong pag retiro, hindi nangangahulugan ng pagtatapos ng aking karanasan sa gawain ng Gawad Kalinga. Alam ko, babalik ako sa bawat magandang pagkakataon para mag-alay ng pawis.

Pagdating sa bahay, lupaypay akong sumadlak sa sofa. Di ko na nagawang tanggalin ang trentas ng aking putikang gomang sapatos. Pinahila ko na lang ito sa aking esposa. Lupaypay man ang katawan, ngunit nag-uumalab naman ang aking maliit na kaligayahang natuklasan at sumibol sa puso. Napakasarap ng pakiramdam maging isang payak na katauhan sa gitna ng naghihikahos na lipunan. Isang pagpapala sa walang nakakakilala (blessed anonymity) ang aking naramdaman. Di na rin nagkakalayo sa pakiramdam ng isang pananagumpay. Kung ganun naman pala, bakit ko pa hahabulin ang tagumpay sa pamamagitan ng pagkamit ng kapangyarihan (power), katanyagan (fame) at kayamanan (fortune), kung magiging kumplikadong higit ang aking buhay?

Caramoanon Is Me (Caramoanon Ini)

Because I'm one Bikolano, and Caramoanon at that, I am predisposed to write using our regional language, but somehow biased in favor of our Caramoanon vernacular tongue, in the name of our beloved patrimony. Please take note, " Mari na kamo sa www ...," instead of " Madya na kamo sa www ...." I am always raring to put into use our famous Caramoanon terminologies, like these: "hadaw, aw hade? hotodoy, tukam-ag, kagalpakan, orate," those are some cases in point, that when vocally heard, you will catch the peculiar twang spoken by indigenous Caramoanons.

I have works written in our dialect which I usually provide English translation. My idea in doing so, is not so much to readily facilitate the reading satisfaction of Americanized readers, but just a leisurely indulgence for personal amusement of how our native lingua franca would fare vis-a- vis the words spoken by progressive race of people.

I noticed that locals exerts lengthy expression and have limited vocabulary. In English, adjective words and synonyms are in abundance. Necessarily, they have wide optional facilities to find the exacting words to use. In that sense, what we have to explain lengthily, is a matter for them to mean fluently and swiftly. To put it bluntly, just look how tremendously thick is an English than Bicol dictionary, at which, even very hard to find on the shelves of most bookstores.

As time goes by, when I'm able to muster adequate articles that are products of my own brand of talkathon, I'll have them printed again as my second compilation, sourced from two blog sites, half of it earlier written at www. caramoan-kanvar.blogspot.com and from this currently advancing posts at www.kanvar.multiply.com.

When these are done, I will deliver the copies to those people who are close to my heart, share also to some people who are wanting to partake of the inspiration out of my tranquil delight, much better when these hard copies can reach far flung places and land into the hands of youngsters and oldies alike, who love to read literature in prose and poetry mood.

Most of all, these works in printed form, shall serve as documents of my memories, my facility to aid me in going back to my good old days, or youthful days, both ways are alike. Let the copy be a witness to my dreams and triumphant joys, a testimony of my great gratefulness, paying tribute and immortalizing in my thoughts - the people, who in one way or another, offered refuge and comfort to my humble self, them making my life easier under the sun.

And in the coming two or 3 decades time, this compilation will be most handy around maybe pesky toddlers and future grandchildren, as I narrate a documented slice of my life, rest I be assured, that their Grandpa is not inventing "tales of a horseman".

This might be an agreeable life for me, that of marking the signs of the times, no matter, maybe mundanely, but fulfilling to my own happiness.

Thanks for those who have inclination to feel alike in this journey of mine.

In My Time (Sa Sakuyang Panahon)

I'd like to write on many things, more so of stories that entails a lot of imaginations. Mine or someone else stories, all the same.

I'd like to talk and sit down with idiosyncratic Caramoanons, who still have vivid memories of their ways and means of the times of their lives. To query, argue, use my intuition and trade concepts with them. I would like their testimonies to be a living witness that will serve as reflective mirrors for the new generation.

On the other hand, it is also my desire to write about anything else that are not too seriously mattering in our midst. I just want to savor the the memories of how we plunge into the river. Our menial chore of picking-up mollusk of elongated shells in knee deep waters and dive into deeper part where the rounded-spiral shells are found sticking beneath lime rocks. Go back to times of cutting classes just to be freely willy-nilly wanderer in the forest, gathering wild fruits and be pricked by certain kind of plants with their thorns. Review our misadventures, when we were chased in blitz by a swarm of angry bees, somebody slinged-shot their hive, we unceremoniously fled away, sliding on stony downhill.

There are so many other nostalgic thoughts, like schooling days in elementary, I can not forget the taste of Nutri-bun, a gigantic bread I have ever seen by that time. The hearty happy moments celebrating the Jr. & Senior Promenade in high school, and so with the continuing essays of every stages of my life, in my time.

Whatever comes to mind, I will write at any opportune time, the past, present and future times.

This endeavor of mine, gathering photographs and stories, are due to my personal whim of elevating these pieces of treasured memories into state of immortality, preserving them in the cyberspace library of unlimited capacities and possibilities.

These are really my earnest desires. To be equipped with sharp memories, accurate and honest to goodness telling of the times, wide and unlimited means of looking back.

But modesty aside, I submit to my mortality, not pretending to work on these with the sole encompassing use of my brain. It's due to the advent of modern information technology in my time; such dreams are on the way to come into reality. I am starting it now, drifting on these hi-tech generations, using this medium at www.kanvar.multiply.com

Ang Ulilang Araw ng Agosto 13 Sa Buhay Ko

Sa lahat ng Mga Bumati:

Ty sainyo. Buti pa kayo binati nyo ko. Kaya mula ngayon close na tayo, promise.

Kaya ganyan ang tono ko, kasi di ako binati ng ex-girlfriend ko, na ngayun ay Mrs. Co na.

Ganon pala ang pakiramdam ng nagdaramdam na hindi mabati lalo na ng taong araw-araw mong kasama sa bahay. Naisip ko na marahil yan ang kabayaran nung mga araw na hindi ko rin sya nabati. Nung isang taon na bertday nya, sinita nya pa ko, bakit di ko man lang daw na-alala ang kaarawan nya. Buti na lang mabilis naman akong nakasagot, "ikaw naman, pano ko maaalala na bertday mo na naman eh para ka kasing di tumatanda eh." "kunsabagay nga naman ..." ang sagot nya.

Nitong Mayo lang, pagkagising ko sa umaga, panay ang bati ng mga anak ko sa kanya:" hapi maders day mama ... hapi-hapi maders day," sabay halik pa. Wala lang sakin yun, kaya ayun, nagtampo na naman. Syemps dedepensa ako. "Bakit naman kita babatiin eh di naman ikaw ang Nanay ko, sana kung me Hapi Wifey Day." Talaga namang wala pang official holiday ang Wife Day o kaya Husband Day di ba? Tama ako dun di ba?

Ngayun ang malaking katanungan ko ay kung bakit di nya ko binati nitong bertday ko. Gumaganti lang kaya sya sakin? Ano sa palagay nyo?

Caramoanon Ini

Komo saro akong Bikolano y Caramoanon, pinahahalagahan kong magsurat sa lengguaheng bikolnon, alagad mas apil na garamiton ko an bernakulong Caramoanon, por sobre sa pansadiring amor sa ginikanan. Notisyaha tabi, " Mari na kamo sa www ...," kuta na " Madya na kamo sa www ...." Halat ko na may pagkalangkag, na magamit an mga pamosong terminong Caramoanon, arog kan: hadaw, aw hade? hotodoy, tukam-ag, kagalpakan, orate, mga nagkapirang halimbawa na kung madadangog bilang tataramon, madadakop mo an pagiging bokales kan mga yanong Caramoanon.

May mga binikol akong obra na linalapatan ko nin interpretasyon sa English. An tuyo ko bako man na gayo para sa lamenting kasabutan kan mga parabasang Amerikano, kundi sarong kalingaan sana na mapagbana-bana an tumparan kan nitibong lengguahe kumpara sa tataramon kan mga tawo sa mauswag na rasa. Napag-adalan ko na haralawig an satuyang tataramon asin limitado an bukabolaryo. Sa English, bastante ang adyiktibo asin mga tataramon na may pararehas o magkakaagid na pakahulugan. Despues, mahiwas an saindang pasilidad na mapagpipilian nin mga tumbok na bukadura. An siste, garong pi-sarong agi sana an satuyang haralawig na paliwanag. Sa madaling sabi, hilinga ta hamak na mas mahib-og an diksyunaryong English itumpar man sa diksyunaryong Bikolnon na a-puersa pa nganing manuparan sa mga tindahan nin mga libro.

Sa mga masunod pang aldaw, matapos makatipon pa nin mga artikulong bunga kan sakong sadiring patara-tara, ipapa-imprenta ko man giraray bilang ika-duwang libreto, na gikan sa duwang blog sites: an kabanga gugunuon sa naamay nang naisurat sa www.caramoan-kanvar.blogspot.com asin digdi sa nag-aabanteng www.kanvar.multiply.com.

Pagkatapos kaini, ihahatod ko an mga kopya sa mga tawong napupusuan ko, ipapa-abot sa mga tawong naghahanap nin inspirasyon na makakua nin heras sa sakuyang toninong na kaogmahan, mas logod pa kung makalakop sa mga puerang lugar na may mga hubenes o gurangan man, na namomoot magbasa nin literatura na tonong prosa asin poeta.

Orog sa gabos, an imprentadong kopyada, magsiserbing sarong dokumento kan sakuyang mga recuerdos, pasilidad sa pagsalingoy sa maogma asin baragsik pang panahon, testigo kan sakuyang pangatorogan, kaogmahan, testimonya kan sakong dakulang pasasalamat, pag-umaw asin pagromdom sa mga tawong nagmakolog sa sakuyang kaabahan sa kinab-an.

Sa mag-aboton na duwa o tolo pang dekada, an mga libretong ini an sakuyang magiging kapot-kapot sa tahaw kan naghisdol nang mga kaakian asin kamakuapoan, isasalaysay ko an dokumentadong parte kan buhay ko, para mas dai lamang masahotan na an saindang Lolo, naghahaman nin "kwentong kutsero".

Ini gayod an oyon kan buhay ko, an itala an mga senyales kan panahon, dai man gayong katoyohan, alagad sulit man sa sakuyang kaogmahan.

Salamat sa gabos na may pakidumamay sa byahe kong ini.

Sa Sakuyang Panahon

Kadakol akong gustong isurat, mga istorya asin pangyayaring huhugoton pa sa alintataw. Magsakuya o sa ibang tawo pa man.

Gusto kong makipag-ulay sa mga suanoy na Caramoanon na matandaon asin dai nalilingaw sa mga naging akto kan saindang panahon. Maghapot, maki-regatsaran, maghimate, makipagribayan nin mga konsepto. Gusto kong an saindang mga testimonyas maging testigo asin panalmingan kan makabag-ong henerasyon.

Sa sarong banda, gusto ko man isurat maski mga bagay-bagay na bako man na gayong seryoso. Gusto ko sanang giromdomon an panahon nin paglabto sa salog. An pamisipis sa patohod na tubig asin pagrirop sa tibayong na nakakupo sa irarom kan gapo na horohararom o parting libtong. Balikan an mga aldaw nin paglook sa eskwela tanganing makapamayawas sa kadlagan, magpodo nin korombot, matunok nin layas na awot na turog-turog. Repasohon an adbenturyang nangyari, kan rubo-rubo kaming linibon nin maiisog na sugod, kawasa tinirador an saindang harong, daing hutahot an samuyang karabukab padausdos sa katarangtangan na bulod.

Kadakol pa an mga agi-agi na makapung-aw na paghorop-horopon, arog sa panahon nin pag-eskwela sa elementarya - dai ko malingwan an nutri-bun, an pinakadakulang tinapay na naheling ko kan mga panahon. An pinakamaogmang selebraysyon kan Jr. & Sr. Prom Night kan High School, asin iba pang mga tunay na salaysay kan lambang hagyanan nin buhay sa sakuyang panahon. Miski ano na sanang masayunan, isusurat ko, an karaan, mag presentamente o puturo man.

Inihong sakuyang paghingoha na tiriponon an mga ladawan asin mga estorya, nin huli sa kamaw-utan ko na ipamugtak an mga nasambit na mga restos de recuerdos sa imortal na estado, sa paagi nin pagsang-at kaining mga obras sa internet library kan kalawakan na daing kasagkuran.

Ini nanggad an sakuyang odok sa boot na pagmaw-ot. An magkaigwa nin matarom na memorya, sierto asin bakong basang-basang na pagtantos sa panahon, mahiwas asin daing kasangkuran na pagromdom. Alagad, aminado man na dai akong kabateran, para ako-un na an gabos kaya kong mahimo sa paggamit sana kan sadiring hotok. Nin huli sa makabag-ong teknolohiya sa komunikasyon, magkakaigwa nin katuparan an sakuyang kamaw-otan. Nagpupuon na ako ngunyan, sa pagpapatianod sa modernong panahon, digdi sa behikulo kong www.kanvar.multiply.com.